Makine Haber

Makine mühendisliğinde tasarım sanatı (1. bölüm)

Bir makine mühendisinin iyi bir makine tasarımcısı (devamında da üreticisi) olması için fonksiyonel tasarım kadar sanatsal tasarım konularına da ilgi duyması gerekir. Başka bir deyişle; makine tasarımı makine mühendisliğinin sanatsal yanıdır.

Makine mühendisliğinde tasarım sanatı (1. bölüm)

Mustafa ESER
Makine Mühendisi

Tasarım deyince aklıma öncelikle çok saygı duyduğum mimarlık ve mimarlık sanatını uygulayan mimarlar gelir. İkincil olarak moda tasarımcılarını düşünürüm. Onlar da, mimarlar gibi kendi fikri yaratıcılıklarını (kreasyonlarını) tasarlayıp kullanıcıların beğenisine sunarlar. Mimarların yarattığı bu eserler ile moda tasarımcılarının yarattığı kreasyonlar, tarih boyunca insanların beğenisini ve ilgisini çekti. Tabii ki; heykeltıraş ve müzik eseri bestecisi gibi sanat eseri yaratıcılarını da saygı ile hatırlamak gerekiyor.
Bizim işimiz makine mühendisliği; ancak, bir makine mühendisinin iyi bir makine tasarımcısı (devamında da üreticisi) olması için fonksiyonel tasarım kadar sanatsal tasarım konularına da ilgi duyması gerekiyor. Başka bir deyişle; makine tasarımı makine mühendisliğinin sanatsal yanıdır.
Büyük usta Mimar Sinan’ın Edirne’deki Selimiye Camii veya İstanbul’daki Süleymaniye Cami’ne bakıldığında, insanlar bu eserlere cami olma özelliğinden (fonksiyonel özellik) daha çok sanatsal yönleri nedeniyle hayranlık duymaktadırlar. Makineler için de benzer şeyler söylemek mümkün. Havada süzülmekte olan bir yolcu uçağı, denizde yüzen bir genel bot, bazen bir otomobil ve bazen de yolcu taşıyan bir tren gibi…
Birbirlerine benzemez gibi görünen bu eser veya kreasyonların müşterek özellikleri, insanlara hizmet etmelerinin yanı sıra, hayranlık, sevgi ve güzellik gibi iyi duygular uyandırmalarıdır. Makine tasarımcıları, tasarımlarıyla bu duyguları uyandırmayı amaç edinmelidir. Mesela; elbise ütüleyen bir hanımın elindeki ütü makinesi kendisi kadar zarif ve güzel de olmalıdır.

Makine tasarımcılığı, makine mühendisliğinin çok özel bir bölümüdür
Yazımızın bu girişinden şöyle bir anlam çıkarılabilir: Makine tasarımcılığı, makine mühendisliğinin temel işi olmak yanında çok özel bir bölümüdür ve kesinlikle de olmaz ise olmazıdır. Bir makine, kullanıcıda öncelikle görsel hayranlık, sonra da işini iyi görme nedeniyle memnuniyet uyandırmalıdır ki; bu öncelikle makine tasarımcısının işidir.
Kapsadığı alan çok geniş ve çok çeşitli olan makine mühendisliğinin makine tasarımı kısmına biraz değinelim. Çerçevemizi de, kendi komumuz olan makinelerin tasarım ve üretimi ile sınırlı tutarak, okuyuculara da doğru bilgiler vermeye çalışalım.

Tasarımın ilkeleri:
Bir makine tasarımcısı kendine görev edindiği makine tasarımına başlarken aşağıdaki ilkelere uymak durumundadır:
1. Fonksiyonel olmalıdır: Bir makinenin; görevin ve bu makineyi kullananların istediği işi, onların istedikleri gibi yapma özelliklerinin tamamına sahip olması özelliğidir. Bir dikiş makinesini örnek vermek gerekir ise, iki kat kumaşı birbirine ince iplikler ile bağlamalı ve bu bağın sıkılığı ile benzer özellikleri ayarlanabilir olmalıdır. Dikilen kumaşın ve ipliğin cinsi gibi değişiklikler olsa dahi, dikilen kumaş giyim için kullanılıyor ise, güzel görünümlü olmalı ve bu görevini uzun zaman iyi bir şekilde yerine getirmelidir.
2. Ergonomik olmalıdır: Makinenin bedensel sıkıntıya uğramadan rahatlıkla kullanabilme özelliğidir. Kullanıcının makineye baktığında; beğenmesi, hoşlanması ve kullanmaktan veya içinde bulunmaktan zevk duyması da bu gruba girer. Değişik bir örnek vermek gerekir ise, mutfağınızdaki buzdolabının gıdaları soğuk tutarak korumasının yanı sıra; kapısı kolay açılıp kapanan, iç bölümleri gıda kaplarını koymaya uygun, gerektiğinde kolay temizlenebilen, iyi aydınlatılmış ve iç sıcaklığı ayarlanabilen vb. birçok özelliği olmalıdır.
3. Hizmet ömrü yeterli olmalıdır: Sanatsal özellik kazanmış olanlar için ömür kısıtlı olamaz; ancak çoklukla kullandığımız makineler için önemli bir kuraldır. Özellikle çok adetli elementer parça veya mekanizmadan oluşan makineler için ömür önemlidir. Hava, deniz veya kara araçları ile bunları hareket ettiren ‘motor’ olarak adlandırdığımız makinelerde yaşamsal önemi olan bir kavramdır.
Üretilip insanlığın hizmetine sunulmuş bir makinenin yorulan veya bir nedenle arızalanan elementer parça veya mekanizmalarının kolay temin ve değiştirilebilme özelliği de bu anlamdadır. Bir otomobilin lastiği veya bir benzin motorunun supabının yenisi ile değiştirilebilmesi gibi.
4. Kolay temin edilebilmelidir: Makinelerin çok önemli özelliklerinden biridir. Bir ev tipi dikiş makinesi ile bir yolcu uçağını mukayese ettiğimizde konu daha iyi anlaşılır. Dikiş makinesi yukarıda konu edilen özelliklerinin yanında, ailelerce kolay temin edilebilecek kadar ucuz olmalıdır. Yolcu uçağı ise, kişilerce çok ender olarak satın alınabilen bir makinedir. Bu nedenle, topluluklar tarafından müştereken kullanılır. Her bir kullanım o kadar ucuz olmalıdır ki; bu makine bizzat sahip olmayan kişiler tarafından da kolayca kullanılabilmelidir.
Burada bir makine tasarlanırken uyulması gereken temel esaslar verilmeye çalışılmış ise de, tasarımcı tasarladığı makinenin bunlar dışında kalan ve burada konu edilmeyen diğer gerekli özel kullanım maksadını da dikkate almak zorundadır.
Son günlerde, gelişmiş dünyanın konusu olan düşünebilen makineler (otonom), doğal olarak bu saydığımız ilkeler ilerisinde birtakım özelliklere de sahip olacaktır.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ